Przeciwlotniczy system rakietowy S-75

Rodzina rakiet Dźwina, Desna i Wołchow wśród imperialistów znanych jako: SA-2 Guideline

Powstanie i zastosowanie:

Początek „Zimnej Wojny” pokazał jak wielkie zagrożenie stanowi strategiczne lotnictwo bombowe wyposażone w broń jądrową. Były to czasy w których kilka bombowców mogło całkowicie zetrzeć duże miasto z powierzchni ziemi. Kreml wydał postanowienie obrony najważniejszych ośrodków za wszelką cenę. Za takie ośrodki uznano Moskwę, Leningrad i Baku. Moskwa otrzymała rakietowy system S-25 składający się z 3000 wyrzutni. Analogiczny system S-50 miał otrzymać Leningrad. Niestety koszty takiego przedsięwzięcia były by ogromne, nawet dla tak potężnego państwa jakim był ZSRR. Próbowano temu zaradzić poprzez instalację systemu na platformach kolejowych. Jednocześnie opracowany pod kierunkiem byłego projektanta lotniczego Dimitrija L. Tomaszewicza w NII-88, jako rezerwowy dla systemu S-25 dwustopniowy pocisk 32-B, wydawał się bardzo perspektywiczny. Tym bardziej, że został on już przetestowany. Rolę stacji naprowadzającej powierzono stacji kierowania ogniem B-200. Do 16 kwietnia 1955 roku przeprowadzono 74 próbnych odpaleń. Dodatkowo mała masa pocisku (1370 kg), pozwalała na stworzenie mobilnego zestawu przeciwlotniczego. Stworzenie działającego systemu powierzono głównemu konstruktorowi Aleksandrowi A. Raspletionowi z KB-1. System ten miał zwalczać nawet do 5 celów w ciągu 10 minut, lecących z prędkością do 1500 km/h, z interwałami po 1,5 do 2 minut. Każdy cel miał być rażony przez 2 lub 3 rakiety. Jednocześnie 20 listopada 1953 roku z KB-1 wyłączono NII-88 Dimitrija L. Tomaszewicza i Zakład 293 w Chimkach Z tych placówek utworzono OKB-2 pod kierownictwem D. Piotra Gruszyna (zastępcą był D. L. Tomaszewicz), gdzie miano dopracować rakietę. W związku z różnicą zdań między Gruszynem a Tomaszewiczem, ten drugi odszedł z OKB-2 a Gruszyn przystąpił do projektowania zupełnie nowej rakiety W-750 (1D), której prototyp odpalono 4 maja 1955 roku. Wyrzutnia miała powstać w CKB-34 w Leningradzie pod kierunkiem głównego konstruktora Borisa Korobowa. Radar wykrywania i naprowadzania miał być zaprojektowany pod kierunkiem Aleksandra A. Raspletina. Kierownikiem prac nad srlok został B. W. Bunkin. Prawdopodobnie w biurze doświadczalno-konstrukcyjnym moskiewskiego zakładu radiotechnicznego nr 304 (MRTZ). Radar miał być jednokanałowy, dysponować aparaturą selekcji ech stałych i pracować na fali o długości 6 cm. Trudności w jego opracowaniu spowodowały, że 1 października 1954 postanowiono początkowo opracować uproszczony zestaw korzystający z radaru pracującego na fali o długości 10 cm i pozbawionego układu selekcji ech stałych. Dopiero po pokonaniu tych trudności miała powstać ostateczna wersja systemu.

SA-75 Dźwina (oznaczona w kodzie NATO: SA-2A Guideline Mod. 0):

Pierwsze próby stacji RSNA-75 przeprowadzono w okresie styczeń-kwiecień 1956 roku na poligonie Karatowo z wykorzystaniem samolotów Ił-28 i MiG-17. Pracowała ona w paśmie o długości 10 cm i nie dysponowała układem tłumienia ech stałych, ale posiadała charakterystyczną antenę śledzenia pocisku. Na poligonie Kapustin Jar prowadzone były natomiast próby pocisku W-750 (1D). Od maja 1956 roku na poligon Kapustin Jar dostarczono również radiolokator po czym rozpoczęto próby zgrywania systemu. Wyrzutnia miała nosić oznaczenie SM-63. Postanowienie RM ZSRR nr 336-255 z 19 marca 1956 sprecyzowało termin przedstawienia dywizjonu SA-75 do prób państwowych na 1 lipca 1957 roku. Jednocześnie zażądano od przemysłu dostarczenia 265 baterii SA-75/S-75 i 7220 rakiet W-750 w latach 1956-1960. W związku z narastającymi lotami szpiegowskimi amerykańskich samolotów U-2 zmieniono termin prób państwowych na kwiecień 1957 roku, oraz zażądano dostarczenia 40 dywizjonów SA-75 i 1200 rakiet W-750 do końca 1957 roku. Pierwszy zniszczenie celu imitowanego przez bombowiec Ił-28 nastąpiło w styczniu 1957 roku. Ostatecznie próby państwowe systemu rozpoczęły się w sierpniu 1957 roku. System został rekomendowany do przyjęcia do uzbrojenia ZSRR 28 listopada 1957 roku a oficjalnie zostało to potwierdzone 11 grudnia postanowieniem KC KPZR i RM ZSRR nr 1382-638. Do końca 1957 roku dostarczono armii 30 dywizjonów i 621 rakiet. W pierwszej kolejności zestawy zostały rozmieszczone wokół Moskwy, Baku i Leningradu. System SA-75 został pierwszy raz zaobserwowany przez zachodnich ekspertów 7 listopada 1957 roku na paradzie z okazji rewolucji październikowej na Placu Czerwonym w Moskwie. Natychmiast nadano mu oznaczenie kodowe SA-2A Guideline Mod. 0 a jego radiolokatorowi Fan Song A. Wraz z systemem SA-75 współpracować miała stacja radiolokacyjna P-10. Bliższe charakterystyki systemu SA-75 pozostawały na zachodzie kwestią domysłów. Podobnie jak cały program rakietowy ZSRR również system SA-75 stał się jednym z obiektów rozpoznania lotniczego. Przykładowo 1 lipca 1960 roku amerykanie wysłali samolot rozpoznawczy RB-47H z 38. Dywizjonu 55. SRW, który miał specjalne wyposażenie służące do rozpoznawania pracy stacji kierowania ogniem, ale został on zestrzelony w okolicach Archangielska przez MiGa-19 z 171. Gwardyjskiego PLM. Z czasem z obiektu rozpoznania lotniczego, powyższy system stał się jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla lotniczych misji zwiadowczych, głównie nad ZSRR, ChRL i Kubą. Wersja eksportowa rakiety W-750 otrzymała oznaczenie W-750K. System SA-75 lub SA-75M Dźwina został bojowo wykorzystany nad Kubą i Chinami. Prawdopodobnie tym typem rakiety zestrzelono samolot U-2 pilotowany przez F. Powersa.

SA-75M Dźwina (oznaczona w kodzie NATO: SA-2B Guideline Mod. 1):

Jednocześnie z przyspieszeniem prac przy zestawie SA-75 postanowiono zwiększyć pionowe możliwości zwalczania celów. Dzięki zwiększeniu ciśnienia w komorze spalania silnika marszowego, zwiększeniu uległ również ciąg z 2650 kG do 3100 kG. Nowy silnik został oznaczony S2.711 (S5.711). Modernizacje miały umożliwić zwalczanie celów do pułapu 25 – 27 km. Jednocześnie wzrósł zasięg zwalczania celów i wynosił teraz do 34 km. Nowa rakieta otrzymała oznaczenie W-750W (11D). Sam system otrzymał oznaczenie wojskowe S-75. Zmodernizowana stacja radiolokacyjna RSNA-75M pracowała podobnie jak jej pierwowzór w paśmie o długości 10 cm i nie dysponowała układem tłumienia ech stałych, ale zlikwidowano zbędną antenę śledzenia pocisku. Okazało się bowiem, że śledzenie wystrzelonych pocisków realizować można za pomocą anten szczelinowych, nie przerywając śledzenia celu. Jednocześnie zmniejszono ilość kabin radiolokatora z sześciu do czterech. Jako radar wstępnego wykrywania celów zastosowano srlok P-12. Najprawdopodobniej sama wyrzutnia SM-63 nie uległa modernizacji. System został przyjęty do uzbrojenia ZSRR w 4 października 1960 roku. Eksportowa wersja rakiety W-750W otrzymała oznaczenie W-750WK. Co najmniej 12 sztuk rakiet W-750WK i radiolokator (najprawdopodobniej wraz z wyrzutniami) zostały zdobyte przez Izrael w czasie Wojny Sześciodniowej w 1967 roku. Powyższy zestaw był szeroko stosowany podczas wojny w Wietnamie.

S-75 Desna (oznaczona w kodzie NATO: SA-2C Guideline Mod. 2):

25 sierpnia 1956 zdecydowano o opracowaniu radiolokatora PSN-75 pracującego w paśmie o długości 6 cm, którego próby państwowe miały odbyć się jesienią 1957 roku. W maju 1957 roku prototyp systemu S-75 wysłano na poligon Kapustin Jar. Początkowo system miał być uzbrojony w rakietę W-750N ale ostatecznie otrzymał wysokościową rakietę W-750WN (13D). Drugi stopień nowej rakiety otrzymał silnik S2.711W1. Zmodernizowana wyrzutnia nosiła oznaczenie SM-63-I a zmodernizowana przyczepa transportowa PR-11B. System S-75 z pociskiem W-750WN(13D) został przyjęty do uzbrojenia ZSRR postanowieniem KC KPZR i RM ZSRR nr 0056 22 maja 1959 roku.

S-75M Desna (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

System uzbrojony w rakietę W-750M (13DM) o zwiększonym zasięgu. Uzyskano to poprzez zamontowanie w drugim stopniu nowego silnika S2.720 (S2.750A) o regulowanym dwustopniowo ciągu (2000-3500 kG). Nowa stacja radiolokacyjna RSN-75M pracowała w paśmie o długości 6 cm. Była również wyposażona w układ tłumienia ech stałych co pozwoliło na obniżenie pułapu zwalczanych celów do 1000 metrów i zwiększenie możliwości ich śledzenia w warunkach zakłóceń naturalnych i sztucznych. Prócz tego radiolokator mógł wykrywać źródła zakłóceń aktywnych i odstrajać się od nich. Nowy system umożliwiał symulowanie współpracy radiolokatora z pociskiem, dzięki czemu możliwa była kontrola zestrojenia tych elementów jeszcze przed startem. Wymusiło to również modernizację wyrzutni która otrzymała oznaczenie SM-63-II. Wprowadzono również automatyczny przyrząd startu APP-75 optymalizujący moment startu. Nowa przyczepa transportowa nosiła nazwę PR-11BM. Pierwszego odpalenia pocisku dokonano w maju 1958 roku. System został przyjęty do uzbrojenia ZSRR w 1960 roku pod wojskowym oznaczeniem S-75 Dessna. Fakt przyznania identycznego jak starsza wersja oznaczenia nie miał większego znaczenia ponieważ założono, że w latach 1960-61 do obecnego standardu zostaną zmodernizowane wszystkie zestawy S-75. Niektóre z modernizacji wprowadzano również w starszych wersjach systemów. 30 grudnia 1960 roku KC KPZR i RM ZSRR nakazały Zakładom nr 41 opracować dla systemu S-75M pocisk W-760 (15D) z taktyczną głowicą atomową. Prace miał koordynować W. W. Koljaskin. Głowica miała być zaadaptowana z 533 mm torpedy. Zdublowane zostały również niektóre układy elektroniczne. Po raz pierwszy rakieta W-760 została zaprezentowana publicznie podczas defilady w 1964 roku i została oznaczona przez zachodnie służby wywiadowcze: SA-2E Guideline Mod. 4. Aby zwiększyć możliwości systemu w warunkach silnego przeciwdziałania radioelektronicznego, dla systemu S-75M w OKB-304 pod kierunkiem L. I. Goroszkowa opracowano radiodalmierz SD-75 Amazonka. Radiodalmierz SD-75 wraz z rakietą W-760 i przewożącą ją naczepą PR-11D oficjalnie wprowadzono do uzbrojenia 15 maja 1964 roku.

S-75WM Wołchow:

W związku z rozporządzeniem nr 293 wydanym 4 czerwca 1958 roku przez KC KPZR i RM ZSRR oraz rozporządzeniem nr 1048-499 wydanym 16 września 1959 roku rozpoczęto projektowanie nowego zestawu przeciwlotniczego. W ramach tego projektu miała system miał otrzymać napędzaną silnikiem strumieniowym rakietę W-757 (17D). System S-75WM nie został wprowadzony do produkcji.

S-75MW Desna (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

W związku z niepowodzeniami rakiety W-757 (17D) systemowi pozostawiono tymczasowo rakietę W-750M (13DM). Otrzymał za to nową stację radiolokacyjną RSN-75MW. Była ona prawdopodobnie wyposażona w anteny wąskiej wiązki, ale nie miała jeszcze układu tłumienia ech stałych w związku z tym minimalny pułap zwalczania celów wynosił nadal 3000 m. Wyrzutnia nosiła oznaczenie SM-63-II.

S-75W Desna (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

Ponieważ zestaw S-75MW korzystał z „przestarzałej” rakiety W-750M, postanowiono przede wszystkim gruntownie zmodernizować sam pocisk. Uzyskano to poprzez modernizację silnika na paliwo ciekłe który uzyskał teraz oznaczenie S2.720A1 i zastosowanie nowego, silniejszego stopnia startowego. W związku z zastosowaniem silniejszego stopnia startowego, niepotrzebne stały się powierzchnie sterowe na stopniu startowym. Zwiększono również zapas paliwa poprzez wykorzystanie zbiornika balastowego. Prócz tego zmodernizowano radiozapalnik i bloki elektroniki. Zmieniono również utleniacz silnika marszowego z AK-20F na AK-20K. Zastosowano nową 196 kg głowicę bojową i autopilota. Tak zmodernizowana rakieta otrzymała oznaczenie W-755 (20D). Pierwsze jej próby przeprowadzano na poligonie Kapustin Jar i Sary Szagan w Kazachstanie. 12 września 1960 roku Państwowa Komisja ds. Techniki Lotniczej nakazała opracować na podstawie rakiety 20D opracować nową o wydłużonym zasięgu 20DP. Zastosowano w niej silnik S2.720A2 i naprowadzanie również w fazie lotu z wyczerpanym paliwem. Zestaw otrzymał stację radiolokacyjną RSN-75W pracującą w paśmie o długości 6 cm. Dysponowała ona dwiema dodatkowymi antenami „wąskiej wiązki”. Wyrzutnia nosiła oznaczenie SM-90. Została zmodernizowana w związku ze wzmocnieniem stopnia startowego. System S-75W otrzymał oznaczenie wojskowe S-75M a do tego standardu poczęto doprowadzać również starsze wersje.

S-75M1 Wołchow (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

4 czerwca 1963 roku KC KPZR i RM ZSRR wydało postanowienie w sprawie modernizacji systemu. Został on wzbogacony o nową stację radiolokacyjną RSN-75W1 o zwiększonych możliwościach zwalczania celów niskolecących i w całym zakresie parametrów kursowych, również w pościgu. Przystosowany został do współpracy ze zautomatyzowanym systemem dowodzenia i kierowania USURK-1. Dla systemu S-75M1 opracowano rakietę W-755S (20DS) opartą ma modelu 20DP, a także zmodernizowano starsze rakiety 20D i 20DP, które oznaczono teraz W-755 (20DA). Do nowego standardu dostosowano również rakiety 11D (powstała 11DA), 13D (powstała 13DA) oraz 13DM (powstała 13DAM). W rakietach tych wymieniono m.in. głowice z 190 na 196-kilogramowe.

S-75M2 Wołchow (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

W związku z doświadczeniami wyniesionymi z wojny w Wietnamie, ponownie polecono prowizorycznie zmodernizować system S-75. Rakiety miały mieć skrócony okres przygotowań przedstartowych. Zmodernizowane zostały rakiety 11D (powstała W-750W 11DU), 20D (powstała W-750U 20DU) oraz 20DS (powstała W-750SU 20DSU). Prawdopodobnie wprowadzono również do uzbrojenia tego zestawu pociski W-750WM (11DM, 11DMW i 11DMWJa). W skład zestawu weszła nowa stacja radiolokacyjna RSNA-75M (w kodzie NATO: Fan Song F), różniąca się od swego pierwowzoru dodatkowym optycznym kanałem śledzenia rakiety i celu.

S-75D Wołchow (oznaczna w kodzie NATO: SA-2F Guideline Mod. 5):

Równocześnie z systemem S-75M2 opracowywano nowy jakościowo system z nową rakietą. W 1967 roku rozpoczęto w Zakładzie nr 41 prace nad pociskiem W-759 (5Ja23) o konstrukcji opartej na wersji W-755 ale o zwiększonej względem swego poprzednika manewrowości i z nowym zapalnikiem zbliżeniowym. Dla 5Ja23 opracowano również dwie nowe głowice bojowe. Oprócz powyższych można było odpalać również pociski W-760 z głowicą jądrową. Opracowano również zmodernizowaną stację RSN-75W2. Po raz pierwszy system został zidentyfikowany przez zachodnich specjalistów w 1969 roku ale do uzbrojenia oficjalnie został przyjęty dopiero w kwietniu 1971 roku. Modernizacje stopniowo poczęto wprowadzać również w starszych zestawach. Zestawy powstałe na wskutek zmodernizowania starszych modeli zostały przyjęte do uzbrojenia w 1969 roku. Zmodernizowana wyrzutnia została oznaczona SM-63-II a naczepa PR-11BA.

S-75M3 Wołchow (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

Następna modernizacja miała zwiększyć możliwości systemu przeciwlotniczego w warunkach walki elektronicznej. W związku z tym wprowadzono radiolokator RSN-75M3 z optycznym kanałem śledzenia Karat-2 i większą mocą impulsu. System przystosowany do współpracy ze zautomatyzowanym systemem dowodzenia i kierowania Wektor-2W. W skład posterunków radiolokacyjnych weszły nowe radiolokatory, odległościomierze P-18 i wysokościomierze PRW-13. Prócz tego dywizjony wyposażono w nowe układy IFF typu NRZ-3P systemu Parol. Opracowano również aparaturę AKORD-75 służącą do treningu. Zwiększono również możliwości zwalczania celów szybkolecących i wprowadzono nowy pocisk W-760W z głowicą jądrową. System miał również możliwość prowadzenia ostrzału kontrastowych celów naziemnych i nawodnych znajdujących się w odległości do 25 km. Pierwsze zestawy trafiły do jednostek w 1973 roku choć sam system przyjęto do uzbrojenia w kwietniu 1975 roku.

S-75M4 Wołchow (oznaczona w kodzie NATO: SA-2D Guideline Mod. 3):

W 1974 roku rozpoczęto prace nad nową wersją systemu. Zastosowano w nim nową stację radiolokacyjną RSN-75M4 o większych możliwościach zwalczania celów o małym skutecznym polu odbicia, celów nisko lecących również podczas pasywnego odcinka lotu rakiety. Prócz tego opracowano urządzenie Dubler do imitowania pracy stacji radiolokacyjnej. System przystosowany do współpracy ze zautomatyzowanym systemem dowodzenia i kierowania obroną przeciwlotniczą i lotnictwem Sienież. System został przyjęty do uzbrojenia w listopadzie 1978 roku. Do tego standardu zmodernizowano również część starszych zestawów.

S-75-2 Wołga:

Prawdopodobnie w 1995 roku została zaprezentowana propozycja modernizacji starszych zestawów do standardu S-75 Wołga. Na moskiewskim salonie MAKS-2001 zaprezentowano wersję S-75-2 Wołga-2. Nowe zestawy miały dysponować cyfrową elektroniką, dzięki czemu zmniejszyć się miały koszty eksploatacji. Przede wszystkim zwiększyć się miała zdolność zwalczania celów w warunkach zakłóceń elektronicznych. Dzięki optymalizacji trajektorii lotu zwiększony miał zostać również zasięg maksymalny.

M-2 Wołchow-M (w kodzie NATO: SA-N-2):

30 grudnia 1954 roku wydano postanowienie o wprowadzeniu rakiet przeciwlotniczych na uzbrojenie okrętów. Wybór padł na właśnie opracowywany pocisk W-750. W 1961 roku powstała morska wersja systemu M-2. System miał być instalowany na okrętach proj. 68bis klasy Admirał Nachimow ale ostatecznie został przetestowany jedynie na okręcie proj. 70E klasy Swierdłow. Opracowanie modyfikacji okrętu zlecono zespołowi K. Troszkowa z CKB-16. Okręt mający służyć za nośnik nowych rakiet, krążownik Dzierżyński pozostawał w służbie od 1952 roku. Rakiety były wystrzeliwane z podwójnej szynowej wyrzutni a magazynowane były w dwu podpokładowych bębnach o pojemności po cztery pociski. Stabilizowana w dwu płaszczyznach wyrzutnia SM-64 została opracowana pod kierunkiem Je. Rudiaka w CKB-34 (późniejszym KBSM). Naprowadzanie odbywało się za pomocą systemu Siewań z antenami identycznymi jak SNR w S-75. Do wstępnego wykrywania celów służył radar Kaktus i wysokościomierz Razif będący morską odmianą lądowego PRW-8. Jako uzbrojenie kompleksu M-2 użyto pocisków W-753 czyli 13DM. Prawdopodobnie zakładano również użycie rakiet z głowicą jądrową. Zmodernizowany okręt wszedł do służby w 1959 roku jako jednostka testowa a został z niej wycofany w 1988. System został wprowadzony w jednym egzemplarzu z powodu problemów z ogromnymi rakietami i stabilizacją radiolokatora. W 1993 roku, NPO Ałmaz proponowało modernizację tego systemu. Istniały również plany zastosowania w systemie M-2 rakiet z mieszanym rakietowo-strumieniowym zespołem napędowym ale nie zostały wprowadzone do eksploatacji.

Prawdopodobnie w latach 60. prowadzono próby nad rakietą Z-Z opartą na systemie S-75 ale najwyraźniej nie zostały zakończone sukcesem. W ciągu całej bojowej kariery około 13000 rakiet systemu S-75 było odpalonych w walce przez wiele państw, w wielu wojnach toczących się na trzech kontynentach. Niejednokrotnie w rakiety tego systemu uzbrojone były obydwie strony danego konfliktu. Niektóre publikacje donoszą o wyeksportowaniu systemów S-75 do około 28 państw. Po uwzględnieniu armii które weszły w posiadanie rakiet w wyniku rozpadów państw i zdobyczy wojennych lista posiadaczy Desn, Dźwin i Wołchowów jest około dwukrotnie większa.

W ZSRR system S-75 Dwina został oficjalnie przyjęty do uzbrojenia w listopadzie 1957 roku. Wówczas PWO Strany (Wojska Protiwowozdusznoj Oborony Strany) rozlokowały pociski S-75 wokół strategicznie ważnego miasta Swierdłowska. 1 maja 1960 pod Swierdłowskiem 14 (lub 12) rakiet tego systemu były użytych do zestrzelenia szpiegowskiego samolotu U-2 pilotowanego przez Francisa Gary’ego Powera. Dokonała tego bateria dowodzona przez por. Mogilina, z dywizjonu dowodzonego przez mjr M. Woronowa, z pułku dowodzonego przez płk Kaniewskiego. Wprawdzie nie uzyskano bezpośredniego trafienia, ale uszkodzenia samolotu uniemożliwiały kontynuowanie lotu na dużym pułapie. W związku z tym F. G. Power podjął decyzję o katapultowaniu się. Możliwe również, że powodem katapultowania się Powersa było zgaśnięcie silnika, do którego uruchomienia konieczne było znaczne obniżenie lotu i jednocześnie narażenie się na ostrzał. Niejako przy okazji zestrzelono omyłkowo radziecki myśliwiec MiG-19 biorący w pościgu. Wynikiem tego wydarzenia był przerwanie przez USA dalszych lotów U-2 nad rosyjskiego terytorium i utrata wartościowego źródła informacji. W latach 60. Rosjanie dysponowali zestawami S-75 Dźwina rozmieszczonymi w okolicach Baku, Leningradu i Swierdłowska. Następnie baterie S-75 były rozmieszczane w okolicach Moskwy i w NRD. Nowa wersja systemu S-75W Desna została przyjęta do uzbrojenia w listopadzie 1962 roku. W 1962 roku fakt instalowania baterii SA-2 na Kubie spowodował podejrzenia o przerzucenie przez ZSRR również części swoich atomowych sił strategicznych na tę wyspę. Zapoczątkowało to słynny kryzys kubański. W czasie jego trwania rakiety SA-2 zestrzeliły samolot U-2 dokonujący rozpoznania nad Kubą. W grudniu 1965, RB-57F należący do USAF został zestrzelony przez W-750 podczas lotu nad Morzem Czarnym, blisko radzieckiej linii brzegowej. Wraz ze starzeniem się systemu i powstawaniem coraz to doskonalszych jego następców, liczba jego wyrzutni używanych w ZSRR a potem w Rosji stopniowo malała. W kolejnych latach wynosiła ona: 1960 - 4600, 1981 - 3500, 1988 - 2400, 1992 - 400, 1995 - 150, 1996 - 150. System S-75 był stopniowo zastępowany przez system S-300. Wraz z rozpadem ZSRR systemy S-75 zostały podzielone pomiędzy kraje WNP. Prócz arsenałów Rosji zasiliły arsenały Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżikistanu, Turkmenistanu Ukrainy i Uzbekistanu. Podczas wojny na Kaukazie we wczesnych latach 90. gruzińskie rakiety zostały użyte bojowo przeciw samolotom i śmigłowcom. Przykładowo 19 marca 1993 roku, jednostka gruzińskiej Obrony Powietrznej w pobliżu Suhumi zestrzeliła rosyjski samolot Suchoj Su-27.

Rakiety takie były również eksportowane do państw Układu Warszawskiego: Bułgarii, Czechosłowacji (a po jej rozpadzie zarówno w Czechach jak i Słowacji), NRD, Polski (od końca lat 50.), Rumunii i Wietnamu.

ChRL jest jednym z dwu państw, które oprócz eksploatacji sprowadzonego ze ZSRR sprzętu, podjęły się również jego modernizacji i produkcji. Rakiety odpowiadające wersji SA-2A (W-750) produkowane od 1963 roku przez firmę CPMIEC, oznaczone zostały HQ-1 (Hong Qian), natomiast jej modernizacja HQ-2. Zestaw HQ-2 w stosunku do swego poprzednika zyskał nową kabinę nadawczo-odbiorczą. Modernizacja polegała na zabudowie dwu dodatkowych anten. Pierwsza z nich pracująca w paśmie I/J służy do określania odległości a druga do podświetlania celu. Później prawdopodobnie powstała również stacja naprowadzania rakiet z anteną z szykiem fazowym, o zasięgu wykrywania 115 km i śledzenia 80 km. Stacja ta może naprowadzać do czterech rakiet na dwa cele. Zrealizowano również projekt zabudowy wyrzutni HQ-2 na podwoziu gąsienicowym. Systemy HQ-1 i HQ-2 były wielokrotnie używane bojowo. Po raz pierwszy 7 października 1959 roku, kiedy to jedna z baterii zestrzeliła tajwański samolot rozpoznawczy RB-57D pilotowany przez kpt Ying-Chin Wanga. W latach 1962-74 z ich pomocą zostało zestrzelonych 12 samolotów U-2 startujących z Tajwanu w celu dokonania rozpoznania nad Chinami. Pierwszy z nich, pilotowany przez tajwańskiego pilota Huai-Sheng Chen, został strącony nad Nanching’iem (Narching ?) 9 września 1962 roku przez 2 Dywizjon Rakietowy. Posłużyły one również do zwalczania bezpilotowych samolotów rozpoznawczych Ryan 147 Firebee. Dzięki doświadczeniu zyskanemu przy rozwoju rakiet klasy HQ w oparciu o nią zbudowano także w Chinach rakietę balistyczną 8610 (CSS-8) o zasięgu 150 km.

Drugim krajem który pokusił się o produkcję Wołchowa był Irak. Już od 1973 roku dostarczano tu zestawy S-75M2 z pociskami 20DSU. W latach 80. trafiły również zestawy S-75M3 uzbrojone w pociski W-759. W 1989 w Iraku zmodyfikowano pewna liczbę rakiet tego systemu polepszając zdolność zwalczania celów w warunkach zakłóceń elektromagnetycznych. W takich przypadkach, zadanie radiolokatora miała wspierać głowica termowizyjna. Na początku lat 90. w Iraku używano około 120 zestawów. W czasie trwania operacji Pustynna Burza rakiety tego typu zniszczyły co najmniej trzy samoloty Sprzymierzonych. 21 stycznia został zestrzelony F-14A(Plus) (VF-103), 31 stycznia AC-130H a 14 lutego Tornado GR1 (15 Squadron). Systemy S-75 pod koniec lat 90. były poddawane modernizacji polegającej na zmianie układów naprowadzających na cyfrowe, prawdopodobnie w fabryce Tadżi. Rakiety W-750 wytwarzano w zakładach Al Mamoun w Mulla Fayyad, tutaj również przerabiano je na Z-Z. Przeglądy rakiet W-750 dokonywano w przedsiębiorstwie Al Rafah w Jurf Al Skahar. Prawdopodobnie w Iraku używano również rakiet produkcji Chińskiej. W ramach programu Al Fahd postanowiono również zbudować balistyczny system ziemia-ziemia oparte na pociskach W-750 i W-755. Mimo że rakiety systemu S-75M Wołchow posiadają możliwość atakowania celów naziemnych i nawodnych, to ich zasięg jest ograniczony zasięgiem radiolokatora do 100 km. Problem stanowi również niewystarczająca celność zestawów pracujących w takim trybie. W Iraku w ramach programu Al Fahd-300 rakiety odpalane z typowej wyrzutni SM-90 otrzymać miały nawigacyjny system bezwładnościowy i zmodernizowany zespół napędowy. Do czasu operacji Pustynna Burza przeprowadzono 6 startów. Próby wykazały problemy z osiągnięciem zakładanego zasięgu 300 km w związku z tym zrezygnowano z rozwoju odmiany Al Fahd-500 o zasięgu 500 km. W związku z ograniczeniami nałożonymi przez UNSCOM po operacji Pustynna Burza, program wznowiono w sierpniu 1991 roku pod oznaczeniem J-1. Zasięg tak zmodernizowanych rakiet miał oficjalnie wynosić 149 km a nieoficjalnie 200 km. Osiągnięcie nawet takiego zasięgu okazało się trudne, co spowodowało przerwanie programu w maju 1993 roku. Same wyrzutnie SM-90 zostały jednak wykorzystane w systemach Z-Z Al Samoud, oryginalnej irackiej konstrukcji, nieznacznie wzorowanym na radzieckich rakietach R-17E. Drugi stopień rakiety W-750 zastosowany został jako trzeci stopień w cywilnej rakiecie Al Abid. Jako drugi jej stopień użyto pojedynczej rakiety R-17E a jako pierwszy cztery następne R-17E umieszczone wokół niej. 5 grudnia 1989 roku dokonano pierwszej próby takiej rakiety. Oficjalnie rakieta miała służyć do umieszczenia pierwszego irackiego satelity, ale prawdopodobnie chodziło jedynie o ominięcie ONZ-owskiego embarga. Masa rakiety wynosi 48 ton a docelowy zasięg ma wynosić 3000 km. Silniki pierwszego stopnia rakiet Wołchow zostały użyte również w modernizowaniu rakiety Newa. Tak zmodernizowane pociski zostały zdobyte przez siły koalicji podczas wojny w 2003 roku.

Kolejnym krajem który próbował produkować Wołchowy był Egipt. Był ponadto pierwszym krajem na Bliskim Wschodzie w którym wprowadzono system S-75. Stało się to w 1965 roku. W latach 1968-69 dostarczono tu pewną ilość zestawów S-75M2 wraz z rakietami W-750WN i stacjami radiolokacyjnymi RSNA-75M. Od 1973 roku dostarczano tu również zestawy z pociskami 20DSU. Podjęta została również próba produkcji i modernizacji tego systemu. Rakieta znana pod nazwą Ta'ir al Sabah miał być egipską wersją W-750W. Program miał być rozwijany z pomocą od Korei Północnej i Francja i miał uniezależnić Egipt od dostaw radzieckich. W jego ramach, między innymi, miała być zwiększone celność i zasięg. Program został później odwoływany. Pierwszy raz rakiety omawianego systemu zostały zastosowane bojowe na półwyspie Synaj podczas Wojny Sześciodniowej. Wówczas to po raz pierwszy pojedyncze egzemplarze zostały zdobyte przez armię izraelską a następnie przekazane do Stanów Zjednoczonych. W czerwcu 1967 podczas wojny z Izraelem, Egipt miał 18 baterii rakiet. W czasie jej trwania odpalono 22 pociski, niszcząc dwa samoloty Mirage III (7 i 8 czerwca). Podczas działań wojennych jedna z baterii wpadła w ręce Izraela a osiem innych zniszczonych przez lotnictwo. Inny zestrzał został odnotowany 9 marcu 1969 kiedy został zniszczony izraelski samolot obserwacyjny. Podczas wojny Yom Kippur rakiety tego typu nie stanowiły już większego problemu dla lotnictwa izraelskiego wyposażonego w nowoczesne zasobniki WRE i działającego w przemyślany sposób. Mimo to odnotowano 14 zestrzeleń dokonanych przez rakiety tego systemu używane przez Egipt i Syrię a ich skuteczność była i tak dużo wyższa niż w Wietnamie. Do tego należy dodać kilka zestrzelonych samolotów własnych. Aby zmniejszyć skutki zakłóceń stosowanych przez Izrael, strona Egipska poczęła rozszerzać pasmo nadawania komend, ale zostało to zniwelowane przez zakup przez Izrael nowych amerykańskich zasobników zakłócających. Pod koniec lat 90. Egipt miał jeszcze 380 wyrzutni systemu S-75.

Najsłynniejszym polem bitwy dla systemów S-75 był jednak Wietnam. Pierwsze baterie SA-2 zostały rozmieszczone w Północnym Wietnamie wiosną 1965. 24 lipca 1965 roku, F-4C Phantom z 45 Dywizjonu USAF został zestrzelony przez północno wietnamski SA-2 a po miesiącu następny. Zagrożenie stało się tak duże, że Amerykanie zdecydowali się rozpocząć serię nalotów wymierzonych w te wyrzutnie pod kryptonimem "Iron Hand". Z uwagi na niewielką ilość posiadanych pocisków, Wietnamczycy używali ich głównie do obrony najważniejszych regionów znajdujących się w trójkącie Hanoi - Hajfong - Thai Nguyen. Do połowy 1966 r. większość sił rakietowych komuniści rozmieścili w zasadzkach na głównych trasach dolotowych samolotów USA. Później, gdy liczba wyrzutni wzrosła, umieszczano je w okolicach bronionych obiektów, stosując trzy zasadnicze typy ugrupowań: obiektowe (wokół celów amerykańskiego lotnictwa), strefowe (wzdłuż rubieży prostopadłych do prawdopodobnego kierunku ataku) i strefoobiektowe. Baterie rakiet osłaniane były przez artylerię i maskowanie. W toku walk Wietnamczycy poczęli stosować również tzw. „lekki baterie”, składające się zazwyczaj z tylko jednej albo dwu wyrzutni i radaru ognia kontroli. Pozwalało to na skrócenie czasu wejścia do akcji do około 15 minut, czyli o 30 minut krócej niż przewidywały to normy radzieckie. Jednostki takie zajmowały zwykle wcześniej przygotowane pozycje a następnie atakowały z zaskoczenia. Podczas operacji Linebacker II w 1972 roku wystrzelono 4244 rakiet, którymi zestrzelono między innymi 18 bombowców B-52. Ogółem podczas wojny w Wietnamie wystrzelono 9058 rakiet (w tym niewielką ilość SA-3 i SA-7) zestrzeliwując około 150 (prawdopodobnie 137) samolotów, uzyskując skuteczność wynoszącą około 1,5 %. Wietnamskie rakiety S-75 zadały 13% strat odniesionych przez lotnictwo USA a ich masowe zastosowanie zmusiło Stany Zjednoczone do zmiany taktyki a także rozwoju broni służącej do przeciwstawienia się nowemu niebezpieczeństwu. Zaowocowało to powstaniem takiego uzbrojenia jak samoloty serii Wild Weasel a także rakiet Shrike i Standard. Pierwszymi samolotami Wild Weasel został North American F-100F Super Sabre, wyposażony w odbiornik kierunkowy AN/APR-25 (Bendix Vector IV) sygnalizujący opromieniowanie przez stację naprowadzania rakiet i urządzenie ostrzegające przed odpaleniem rakiet AN/APR-26 (WR-300) analizujące komendy naprowadzania rakiet. Pierwsze samoloty NA F-100F Wild Weasel I ze składu 388 Taktycznego Skrzydła Myśliwskiego, weszły do użytku 1 grudnia 1965 roku. Pierwszy atak na baterię Dźwin w pobliżu lotniska Kep na 50 km od Hanoi, nastąpił już 20 grudnia. Rakieta antyradiolokacyjna AGM-45 Shirke była opracowana od 1958 roku. Pierwsze jej egzemplarze trafiły do Wietnamu w marcu 1966 i zostały użyte bojowo 3 lipca 1966 roku do zniszczenia SRN-75 w pobliżu Hanoi. Do pokonywania OPL używano również samolotów Republic EF-105F (oraz F-105G) wyposażonymi w zasobniki zakłócające ALQ-87 i uzbrojonymi w rakiety AGM-45 Shirke oraz AGM-78 Standard ARM. Pierwszy atak na stacje naprowadzania rakiet Dźwina, samoloty EF-105F przeprowadziły w czerwcu 1966 roku. W początku 1966 roku w celu odwrócenia uwagi nieprzyjaciela, USAF poczęło używać bezpilotowych samolotów Ryan 147 FireBee, zrzucanych z samolotów DC-130.

Innym krajem który użył rakiet bojowo są Indie. Pierwszą baterię rakiet S-75 dostarczono tam w 1963 roku i rozmieszczone wokół New Delhi i kluczowych lotnisk regionu a już dwa lata później zostały użyte operacyjnie w czasie wojny indyjsko-pakistańskiej. Pierwszego zestrzelenia dokonano w pobliżu Delhi 6 września, niszcząc przez pomyłkę własny samolot An-12, błędnie zidentyfikowany jako pakistański C-130 Hercules. Podczas późniejszych walk, został uszkodzony przez dwa W-750, rozpoznawczy Martin RB-57F lecący na wysokości 15850 m. Samolot wprawdzie powrócił do swojej bazy, jednak uszkodzenia spowodowały jego rozbicie podczas lądowania. W-750 były też używane podczas wojny z Pakistanem w 1971 (jedno zestrzelenie).

Syria była drugim państwem Bliskiego Wschodu po Egipcie w którym został wprowadzony system S-75. Stało się to w 1966 roku. W latach 1968-69 dostarczono tu pewną ilość zestawów S-75M2 wraz z rakietami W-750WN i stacjami radiolokacyjnymi RSNA-75M. Od 1973 roku dostarczano tu również zestawy z pociskami 20DSU. Podczas październikowej wojny Yom Kippur w roku 1973, system ten okazał się całkowicie nieefektywny. Do kolejnego użycia doszło w 1982 roku, gdy Syria rozmieściła kilku baterii w dolinie Bekaa w Libanie. Nie spowodowały one jednak żadnych strat po stronie izraelskiej. W latach 80. do Syrii trafiły również zestawy S-75M3 uzbrojone w pociski W-759.

Na Kubę dostarczano już najwcześniejsze wersje systemu SA-75M. Rozmieszczane przez Rosjan na Kubie 24 wyrzutnie S-75 Dźwina, były jednym z dowodów na przygotowania do rozmieszczenia w pobliżu wyrzutni rakiet balistycznych SS-4 i SS-5. 27 października 1962 roku, rakieta W-750W została użyta do strącenia samolotu U-2, dokonującego rozpoznania rejonu kubańskiej bazy morskiej w pobliżu Jadach. Rakiety tego typu były też używane przez Kubę podczas licznych prób zestrzelenia samolotu rozpoznawczego Lockheed SR-71. Ogółem rozmieszczono na Kubie 144 wyrzutni S-75 Dźwina.

Rakiety opisywanego typu zostały użyte również przez wojska angolańskie w wojnie przeciw Siłom Powietrznym RPA.

KRLD posiadała ok. 1000 wyrzutni S-75, w tym chińskie HQ-2A oraz prawdopodobnie samobieżne HQ-2B na podwoziu gąsienicowym. Rakiety HQ-2 były również nieskutecznie użyte przeciw samolotom Lockheed SR-71, dokonującym rozpoznania nad Koreą. Można również przypuszczać, że w KRLD podjęto rodukcję licencyjną rakiet. Również prawdopodobne jest to, że próbowano tu również przystosować te rakiety do zwalczania celów lądowych.

Od 1973 roku dostarczano zestawy S-75M2 z pociskami 20DSU do Libii. W latach 80. trafiły tu zestawy S-75M3 uzbrojone w pociski W-759. Rakiety systemu S-75 zostały użyte przez Libię na przełomie marca i kwietnia 1986 roku w celu odparcia interwencji USA. W 2004 roku systemy S-75 i S-125 nadal stanowiły podstawę OPL Libii, choć ich skuteczność pozostawiała wiele do życzenia.

Pierwszymi rakietami omawianego typu w Jugosławii były Dźwiny. W latach 70-tych Jugosławia zakupiła dodatkowo 8 baterii S-75M Wołchow. Z nich zostały sformowane dwa pułki, w Belgradzie i Zagrzebiu. Pierwszy używał starszej odmiany rakiet oraz rakiet S-125, natomiast drugi S-75M. Po rozpadzie Jugosławii systemy trafiły do uzbrojenia Serbii i Czarnogówy, Bośni i Chorwacjii. Zagrzebski pułk 30 listopada 1991 roku został przeniesiony do Republiki Serbskiej w północnej Bośni. W latach 90. Serbia część rakiet zużyła ostrzeliwując wsie i miasta sąsiadów. W efekcie zdecydowano się zachować tylko 3 baterie S-75M. Przed wojną w Kosowie szacowało się, że strona Serbska dysponuje 6 dywizjonami rakiet S-75 czyli 40 wyrzutniami. W czasie wojny o Kosowo rakiety tego typu nie odniosły ani jednego sukcesu bo najprawdopodobniej nie zostały użyte, mimo to Serbowie prawdopodobnie stracili 2 baterie S-75M. W 1999 S-75M nadal były używane w Serbii w ilości kilkudziesięciu sztuk. Rakiety tego systemu były użyte również przez armię Bośnii i Hercegowiny przeciw samolotom NATO działającym nad zachodnią Bośnią w listopadzie 1994 roku. Rakiety te były również używane przez bośniackich i kraińskich Serbów przeciw bośniackim muzułmanom i sąsiedniej Chorwacji. Co najmniej 18 SA-2 wyposażonych w zmodernizowane zapalniki zostało odpalonych w listopadzie i grudniu 1994 przeciw lądowym celom. Były również używane przez bośniackich Serbów do zwalczania samolotów NATO dokonujących nalotów w 1995 roku. W 1995 również Chorwaci zaprezentowali zmodernizowaną wersję systemu S-75 oraz wyrzutnie rakiet taktycznych wystrzeliwanych z wyrzutni S-75 pod nazwą IB-94.

Systemy używane były również w Afganistanie, Albanii (produkcji chińskiej), Algierii, Etiopii, Iranu (gdzie podjęto próby dostosowania do zwalczania celów naziemnych), Jemenu, Mongolii, Mozambiku, Pakistanu (produkcji chińskiej), Peru, Somalii i Sudanu. Kilka zestawów S-75 zostało zdobytych przez wojska izraelskie podczas wojny 1967 roku. Zostały one gruntownie przebadane a następnie przekazane zachodnim sojusznikom.

Przeznaczenie i sposób działania:

System służy przede wszystkim do obrony stałych obiektów lub dużych zgrupowań wojsk, przed nieprzyjacielem działającym na dużych i średnich pułapach. W pewnych sytuacjach możliwe użycie do zwalczania celów naziemnych i nawodnych. System jest półmobilny, czyli możliwe jest przewożenie wyrzutni w postaci przyczepy i oddzielnie samego pocisku.

Podstawowa jednostka bojowa (dywizjon) składają się z sześciu wyrzutni, stacji naprowadzania, zespołu stacji wykrywania (zazwyczaj dwie stacje: dalmierz i wysokościomierz), stanowiska dowodzenia, środków łączności, sześciu pojazdów załadunkowych i zespołu zasilania. Pułk rakietowy PWO Strany składał się zazwyczaj z dowództwa i sztabu z posterunkiem radiolokacyjnym wstępnego wykrywania oraz trzech-czterech dywizjonów rakietowych i dywizjonu technicznego. Początkowo w Polsce dywizjon ogniowy składał się wyłącznie z baterii startowej i baterii radiotechnicznej, gdy tymczasem dowóz rakiet i obsługę techniczna zapewniać miał dywizjon techniczny. Pod koniec lat 60. w skład dywizjonów rakiet włączono baterie techniczne. Każdy dywizjon może operować samodzielnie, ale zazwyczaj jest on wprzęgnięty w system dowodzenia. Początkowo do tego celu używano systemu ASURK-1 służącego do automatycznego dowodzenia zestawami ze stanowiska dowodzenia pułku, brygady lub dywizji. System ASURK wraz z systemem treningowym AKORD-75 mógł być włączony w system dowodzenia WOZDUCH-1P. Następcą systemu ASURK-1 został nowy system dowodzenia Wektor-2W. Wersja S-75M4 mogła natomiast współpracować z automatycznym systemem dowodzenia Sinież.

W przypadku wykrycia samolotu przez radiolokator (pułkowy/brygadowy) jest on identyfikowany przez urządzenie NRZ-1 (w kodzie NATO: Scoreboard). W przypadku sklasyfikowania go jako wrogi, informacja o nim jest wysyłana do najkorzystniej rozmieszczonego dywizjonu za pomocą systemu ASURK, Wektor. Każdy dywizjon może również prowadzić działania samodzielnie, czerpiąc informacje o sytuacji powietrznej z własnego posterunku radiolokacyjnego. W tym momencie dowódca dywizjonu powinien podjąć decyzję o ilości rakiet przeznaczonych do startu (do 3 rakiet z 6 sekundowymi przerwami). Jest to spowodowane długim czasem osiągania przez nie gotowości startowej, która dla rakiet W-750W wynosiła 120 sekund. Dla systemu S-75M2 okres ten skrócono do 30 sekund. Po wstępnym określeniu namiaru celu następuje automatyczne nakierowanie na niego anten PA i uchwyceniu przez nie celu. Jednocześnie ustalano w jaki sposób naprowadzane będą pociski. Rakiety powinny być naprowadzane metodą nawigacji proporcjonalnej co gwarantowało większą odporność na manewrowanie celu. W wypadku zakłóceń uniemożliwiających odczyt odległości naprowadzano je po krzywej pogoni. Późniejsze odmiany systemu w przypadku zakłóceń uniemożliwiających odczyt odległości, mogły korzystać ze sprzęgniętego z kabiną nadawczo-odbiorczą radiodalmierza SD-75 Amazonka, niezwykle odpornego na zakłócenia. Komendy kierowania wypracowywane były automatycznie ale śledzenie mogło odbywać się ręcznie lub automatycznie. Po wejściu celów w strefę rażenia baterii inicjowany był start rakiet. Naprowadzanie rakiety winno rozpocząć się nie później jak w 6 sekund po starcie. Co najmniej 10 km przed dotarciem do należało przestawić tryb śledzenie celu na automatyczny. W przypadku chybienia pocisk ulega samozniszczeniu w 115 sekundzie lotu. Bateria systemu S-75 rozmieszczane zazwyczaj są w formacji nazywanej „Gwiazdą Dawida”. Same stanowiska rakiet otacza się często wałami ziemnymi, mającymi chronić wyrzutnie przed skutkami ewentualnego ataku z powietrza. Czas rozwinięcia kompletnej baterii wraz z całym wyposażeniem radiolokacyjnym wynosił około 45 minut.

Rakieta:

Rakieta W-750 (podobnie jak jej pochodne) jest dwustopniowym przeciwlotniczym kierowanym radio-komendowo pociskiem rakietowym. Jest wyposażona w klasyczny układ sterowania (centralnie umieszczone skrzydła i ruchome stery z tyłu). Dodatkowo z przodu kadłuba umieszczone są niewielkie stałe powierzchnie aerodynamiczne poprawiające zwrotność na ostatnim etapie lotu. Oprócz tego również stopień startowy wyposażony jest w duże trójkątne skrzydła. Kadłub jest cylindryczny, całkowicie metalowy. Pierwszy stopień rakiety na paliwo stałe działa przez 4,5 sekundy a po kolejnej 0,5 sekundy, jest odrzucany. Zaraz po starcie rakieta leci po torze balistycznym. Pociski W-750 były stabilizowane żyroskopowo, co było realizowane przez stery na statecznikach stopnia startowego. Drugi stopień zasilany jest paliwem pochodnym nafty i utleniaczem w postaci kwasu azotowego. Silnik drugiego stopnia w OKB-2 nosił nazwę S2.711, natomiast w OKB-5 nazywano go S5.711. Czas jego pracy wynosi 22 sekundy. Maksymalną prędkość rakieta W-750 osiągają na wysokości około 7630 metrów. Tuż przed spotkaniem z celem podawana była do rakiety komenda inicjująca radiozapalnik lub powodująca detonację. Rakieta W-760 (15D) systemu S-75M była wyposażona w głowicę jądrową o mocy 10 kT zaadaptowaną z 533 mm torpedy. Głowica mogła być detonowana wyłącznie na radiokomendę. Zrezygnowano również z destabilizatorów zwiększających zwrotność, ponieważ przy zastosowaniu głowicy jądrowej celność nie była najważniejsza. Rakieta otrzymała również zdublowane bloki radiośledzenia i radiokierowania oraz dodatkowy blok sterowania autopilotem AS-1N. Głowice 196-kilogramowe zastosowane w zestawach S-75M1 składały się z 8000 gotowych odłamków. Używano również głowic o masie 190 kg. Głowica rakiet HQ-2 produkowanych w ChRL ważyły 188 kg. Pierwsze rakiety miały głowice wyposażone w zapalniki kontaktowe lub odpalane komendami, później wprowadzono zapalniki zbliżeniowe. Maksymalny zasięg rażenia odłamkami na dużych pułapach wynosi 244 m, a na niskich i średnich do 120 m.

Wyrzutnia:

Rakieta odpalana jest z jednoprowadnicowej wyrzutni poruszanej elektrohydraulicznie. Wyrzutnia składa się z podstawy z 4 odciążaczami, skrzynek napędów poziomego i pionowego, belki prowadnicy i odrzutnika gazu. Do transportu wyrzutnia zaopatrywana jest w doczepiane osie z kołami i holowana za samochodem KRAZ-255 bądź ciągnikiem gąsienicowym. Wyrzutnia wymaga wypoziomowania. Początkowo używano wyrzutni typu SM-63. Kolejne wersje nosiły oznaczenia SM-63-I, SM-63-II, SM-63-IIA, SM-90. Obrotowa wyrzutnia szynowa, pozwalająca na podniesienie rakiety do 80 deg, jest wyposażona w osłonę do ukierunkowywania gazów wylotowych. Czas ponownego załadunku wynosi 10 minut. Masa wyrzutni w położeniu marszowym wynosi 14,2 tony a w położeniu bojowym 11 ton. Maksymalna prędkość holowania wyrzutni to 40 km/h.

 

Dane techniczne wyrzutni:

wyrzutnia SM-63 SM-90
elewacja deg 360 360
azymut deg +10 +65 +10 +75
prędkość naprowadzania w poziomie - elektrohydraulicznie deg/s 9,5 7
prędkość naprowadzania w pionie - elektrohydraulicznie deg/s 3 2,3
prędkość naprowadzania w poziomie - ręcznie deg/s 0,7 0,7
prędkość naprowadzania w pionie - ręcznie deg/s 0,1 0,1
masa bojowa kg 8400 11100
masa marszowa kg 12000 14200
prędkość holowania km/h 10-35 10-35

Radar wykrywania celów i naprowadzania rakiet RSN-75 (oznaczony w kodzie NATO: Fan Song):

Rodzina radarów wykrywania i naprowadzania została zaprojektowana pod kierunkiem Aleksandra Raspletina. Każda stacja tego typu dysponuje zespołem dwu szczelinowych anten wykrywania i śledzenia celów (w kodzie NATO: Fan). Anteny te umieszczone są pod kątem 90 deg a każda z nich wytwarza wiązkę które przecinając się tworzą „szpilkę” utrzymującą cel. Bez względu na wersję stacji radiolokacyjnej, para anten pracowała na dwu nieznacznie różniących się częstotliwościach. Prócz tego przewidziano dziesięć takich par kanałów, w tym pięć par pokojowych i pięć wojennych. Na końcu poziomej anteny znajduje się okrągła antena przesyłania komend po pocisku (w kodzie NATO: Song). Komendy mogły być wysyłane na trzech różnych częstotliwościach z pośród ośmiu dostępnych. Prawie wszystkie stacje radiolokacyjne tej serii są obsługiwane przez czterech żołnierzy w tym jednego oficera.

 

RSNA-75 (oznaczony w kodzie NATO: Fan Song A):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem SA-75 Dźwina. Wyróżnia się on dodatkową anteną z wirującą wiązką służącą do śledzenia do 3 wystrzelonych pocisków. Antena ta umieszczona jest ponad poziomą anteną śledzenia celów. Radiolokator składał się z sześciu kabin: PA - kabina nadawczo-odbiorcza z układem antenowym, U - kabina dowodzenia, I - kabina aparatury wskaźnikowej, K3 - kabina sterowania startem, K5 - kabina zliczająco-wyliczająca, RA (K6) - kabina rozdzielająco-przetwarzająca z agregatami prądotwórczymi. Kabina PA umieszczona była na przyczepie holowanej zazwyczaj przez gąsienicowy ATS-59. Pozostałe kabiny zostały umieszczone na podwoziach ciężarowych samochodów terenowych ZIS-150 lub ZIS-151. Prócz tego do konserwacji i napraw stacji RSNA-75 przeznaczony był ruchomy warsztat samochodowy PRM.

RSNA-75M (oznaczony w kodzie NATO: Fan Song B):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem SA-75M Dźwina. Od RSNA-75 wyróżnia się brakiem anteny śledzenia pocisków której role przejęły anteny szczelinowe. Prócz tego zmniejszono ilość kabin niezbędnych do obsługi stacji z sześciu do czterech. Były to: PA - kabina nadawczo-odbiorcza z układem antenowym, UA - kabina dowodzenia, kierowania startem i aparatury wskaźnikowej, AA - kabina zliczająco-wyliczająca, RA (RMA) - kabina rozdzielczo-przetwarzająca z agregatami prądotwórczymi.

RSN-75 (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song C):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75 Desna. Miał on zwiększoną moc w impulsie z 600 do 800 kW i częstotliwość anten wykrywania i śledzenia. Pracował bowiem w paśmie 6 cm (ok. 5000 MHz). Dzięki temu system stał się bardziej odporny na zakłócenia. W skład stacji wchodziły 4 kabiny: P - kabina nadawczo-odbiorcza z układem antenowym, U - kabina dowodzenia, aparatury wskaźnikowej i kierowania startem, A - kabina zliczająco-wyliczająca, R (RM) - kabina rozdzielczo-przetwarzająca z agregatami prądotwórczymi.

RSN-75M (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song C):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75M Desna. Jest to odmiana radiolokatora RSN-75 wyposażona w układ tłumienia ech stałych dzięki czemu spadła minimalna wysokość wykrywania celów. Prócz tego radiolokator wyposażono w układ wystrzału elektronicznego oraz układ pasywnego wykrywania zakłóceń i odstrajania się od nich. Ponieważ zmiany nie miały wpływu ani na wygląd zewnętrzny jak i charakterystykę sygnału, na zachodzie nie nadano stacji nowej nazwy kodowej. 

 

RSN-75MW (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

W związku z trudnościami z opracowaniem układów przeciwzakłóceniowych do RSN-75W, opracowano uproszczony przejściowy radiolokator RSN-75MW współpracujący z systemem S-75WM Desna. Prawdopodobnie dysponował on już antenami wąskiej wiązki umieszczonymi nad anteną poziomą, ale nie posiadał układu tłumienia ech stałych przez co minimalny pułap zwalczania celów wynosił 3000 m.

RSN-75W (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75W Desna. Wyróżnia się on dwoma okrągłymi antenami parabolicznymi wąskiej wiązki umieszczonymi ponad poziomą anteną wykrywania i śledzenia. W skład srlok wchodziły: PW - kabina nadawczo-odbiorcza z układem antenowym, UW - kabina dowodzenia, aparatury wskaźnikowej i kierowania startem, AW - kabina zliczająco-wyliczająca, RW - kabina rozdzielczo-przetwarzająca z agregatami prądotwórczymi. Park transportowy wzbogacono o trzecią przyczepę przeznaczoną do przewożenia anten wąskiej wiązki.

RSN-75WM (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song D):

Jest to radiolokator współpracujący z eksperymentalnym systemem S-75MW uzbrojonym w rakietę z silnikiem rakietowo-strumieniowym. Radiolokator, podobnie jak cały system nie został wprowadzony do eksploatacji.

RSN-75W1 (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75M1 Wołchow. Zasadniczo stanowi on modernizację RSN-75W, choć do tego standardu doprowadzano również radiolokatory innych wersji. Radar ten umożliwiał zwalczanie celów niskolecących oraz w pościgu. Nowością była możliwość wysyłania przez radiolokator komendy detonującej głowicę w sposób zwiększający szanse na zniszczenie celu w pogoni. W skład stacji radiolokacyjnej wchodziły: P1W - kabina nadawczo-odbiorcza z układem antenowym, U1W - kabina dowodzenia, aparatury wskaźnikowej i kierowania startem, A1W - kabina zliczająco-wyliczająca.

RSNA-75M (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song F):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75M2 Wołchow. Powstał on poprzez dodanie optycznego kanału śledzenia celu i pocisku. Stanowiska dwu operatorów zwane „gołębnikiem” albo „psią budą” (w literaturze zachodniej) znajdowały się ponad poziomą anteną szczelinową. W związku z tym w odróżnieniu od pozostałych stacji radiolokacyjnych ta odmiana obsługiwana jest nie przez czterech a sześciu żołnierzy. Zmodernizowana w ten sposób kabina została oznaczona symbolem AA. Wprowadzono możliwość pracy na niskich mocach impulsu i przy małej częstotliwości powtarzania impulsów. Dodano układ selekcji sygnałów odbitych od celów od zakłóceń. Radiolokator miał również możliwość wystrzału elektronicznego, czyli pozorowanej pracy stacji radolokacyjnej w trybie naprowadzania rakiet w celu zmuszenia wrogiego ugrupowania do manewru. Miało to umożliwić rozpoznanie typów samolotów lecących w ugrupowaniu a jednocześnie negatywnie wpływać na morale pilotów.

 

RSN-75W2 (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75D Wołchow. W tym radiolokatorze wprowadzono możliwość pracy na niskich mocach impulsu i przy małej częstotliwości powtarzania impulsów. Dodano układ selekcji sygnałów odbitych od celów od zakłóceń. Po raz kolejny obniżono pułap przechwytywanych celów.

RSN-75M3 (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75M3 Wołchow. Jest to radiolokator o zwiększonej do 1000 kW mocy impulsu. Został wyposażony w teleoptyczny kanał śledzenia Karat-2. Zmodernizowano układ pasywnego wykrywania zakłóceń i odstrajania się od nich.

RSN-75M4 (oznaczona w kodzie NATO: Fan Song E):

Jest to radiolokator współpracujący z systemem S-75M4 Wołchow. Zmodernizowano anteny wąskiej wiązki co zwiększyło możliwości wykrywania celów o małym SPO (do 0,2 m2) i niskolecących.

Rakiety są naprowadzane za pomocą komend kierowania w paśmie C (UHF), wysyłanych odrębnym torem przesyłowym. Radar może działać w dwu podstawowych trybach wykrywania i śledzenia. Wyjątkiem jest radar Fan Song E który ma trzeci pośredni tryb dla niskiej wysokości wykrywania i naprowadzania.

Radiodalmierz SD-75 Amazonka:

Radiodalmierz dużej mocy Amazonka przeznaczony był do współpracy z kabiną nadawczo-odbiorczą, którą wspierał w określaniu odległości do celu w przypadku silnych zakłóceń radioelektronicznych. Dysponował on szerokim zakresem pracy - 1000 MHz i automatycznym układem odstrajania się od zakłócanych częstotliwości.

Zautomatyzowany systemem dowodzenia i kierowania USURK-1:

Powstały w 1963 roku system umożliwiał identyfikację celów, optymalny ich przydział pomiędzy 8 dywizjonów oraz zdalne automatyczne nakierowanie na nie zestawów. Zmodernizowany system ASURK-1M powstały w 1966 roku pozwalał na dowodzenie również maksymalnie 8 dywizjonami, ale mogły to być również dywizjony S-125. Informacje przekazywane są za pomocą holowanej kabiny sprzęgającej 5F20 znajdującej się w dywizjonie.

Zautomatyzowany system dowodzenia i kierowania Wektor (oznaczony w kodzie NATO: Mercury Grass):

Dzięki niemu możliwe jest dowodzenie dywizjonami tworzącymi brygadę. System ten powstał co najmniej w następujących wersjach: Wektor-1/Wektor-2/Wektor-2M/Wektor-2W. Wektor-2W (i jego eksportowa wersja Wektor-2WE) przeznaczony był do dowodzenia brygadą składającą się z dywizjonów S-75, S-125 i S-200 oraz wspomagania działaniami lotnictwa myśliwskiego. W ten sposób można dowodzić nawet 14 dywizjonami. Informacje przekazywane są za pomocą kabiny sprzęgającej 5F24 znajdującej się w dywizjonie.

Zautomatyzowany system dowodzenia i kierowania Sinież:

Służy do dowodzenia dywizjonami rakiet S-75 i S-125. W ten sposób można kierować maksymalnie 17 dywizjonami. Prócz tego system ten mógł współpracując z lotnictwem myśliwskim wskazywać cele samolotom. Informacje przekazywane są za pomocą kabiny sprzęgającej 5Ch56 znajdującej się w dywizjonie.

Aparatura AKORD-75:

Służy do szkolenia i doskonalenia kierowania uzbrojeniem systemu S-75, także w warunkach zakłóceń radioelektronicznych.

Stacja wykrywania:

W skład baterii technicznej prócz radiolokatora naprowadzania rakiet, wchodził również dalmierz radiolokacyjny najczęściej wspierany wysokościomierzem radiolokacyjnym. Zestawy SA-75 najczęściej współpracowały z dalmierzami P-10 (oznaczony w kodzie NATO: Knife Rest B/C), czasami zastępowanymi starszymi P-8 Delfin (oznaczony w kodzie NATO: Knife Rest A) oraz wysokościomierzami PRW-9 (oznaczony w kodzie NATO: Thin Skin). Do współpracy z zestawami SA-75M przewidziane były dalmierze P-12 Jenisiej (oznczony w kodzie NATO: Spoon Rest) i wysokościomierze PRW-11 (oznaczony w kodzie NATO: Side Net). Wraz ze wprowadzeniem systemu S-75M3 Wołchow do baterii technicznych trafiły nowe dalmierze typu P-18 (oznaczony w kodzie NATO: Spon Rest D) i wysokościomierze PRW-13 (oznaczony w kodzie NATO: Odd Pair). Prócz tego baterie do wykrywania celów niskolecących mogły używać stacjo radiolokacyjnych typu P-15 (oznaczony w kodzie NATO: Flat Face) lub nowszych ich odmian P-19. Podobnym wyposażeniem dysponowało brygadowe stanowisko dowodzenia.

Zestaw transportowy PR-11:

Rakieta może być transportowana na naczepie za samochodem ciężarowym Ził-157 lub ciągnikiem gąsienicowym ATS-59. Załadowanie pustej wyrzutni z takiej naczepy bez użycia jakiegokolwiek dźwigu, zajmuje czterem żołnierzom około kilku minut. Kolejne wersje przyczepy noszą nazwy: PR-11A, PR-11B, PR-11BM, PR-11BA. Wersja PR-11D i zmodernizowana PR-11DA służyła do przewozu rakiety wyposażonej w taktyczny ładunek jądrowy, więc wyposażona była w układ jego podgrzewania. Na większe odległości po zdemontowaniu stateczników, rakiety mogą być transportowane w specjalnych pojemnikach chroniących je przed czynnikami atmosferycznymi. Na naczepie służącej do ich przewozu można przewozić dwa takie pojemniki.

Dane techniczno-taktyczne:

fabryczne oznaczenie systemu SA-75 S-75 S-75M     S-75W S-75W     S-75M
wojskowe oznaczenie systemu SA-75 S-75 S-75 S-75M1 S-75M1 S-75M S-75M S-75M2 S-75M4 S-75
zachodnie oznaczenie systemu SA-2A SA-2C SA-2D SA-2D SA-2D SA-2C SA-2C SA-2D SA-2D SA-2E
oznacz. stacji radiolokacyjnej RSNA-75 RSN-75 RSN-75M RSN-75W1 RSN-75W1 RSN-75W RSN-75W RSNA-75M RSN-75M4 RSN-75M
zasięg maksymalny m 29000 34000 43000 34000 43000 43000 45000 56000 76000  
zasięg minimalny m 8000 8000 8000   7000 7000 7000 6000 6000  
pułap maksymalny m 22000 27000 30000 27000 30000 30000 30000 30000 30000  
pułap minimalny m 3000 3000 1000 500 300 1000 1000 100 50 5000
V max celu zbliż. się m/s 417 417 639 556 639 639   1000 1000  
V max celu oddal.się m/s       417 417 417   417    
pocisk rakietowy 1D 13D 13DM 13DA 13DAM 20D 20DP 20DSU 5Ja23 15D
długość mm 10726 10841 10841 10841 10841 10778 10778 10778 10798 11200
prędkość rakiety m/s   650 650 650 650 885 885 885    
masa kg 2163 2283 2283 2289 2289 2391 2391 2397 2406 2450
masa głowicy bojowej kg 190 190 190 196 196 190 190 196 197 250
I-stopień                    
średnica mm 654 654 654 654 654 654 654 654 654  
maksymalna rozpiętość mm 2566 2566 2566 2566 2566 2566 2566 2566  
masa kg 1135 1032 1032 1032 1032 1011 1011 1011 1007  
II-stopień                    
średnica mm 500 500 500 500 500 500 500 500 500  
maksymalna rozpiętość mm   1691 1691 1691 1691 1691 1691 1691 1691  
masa kg 1028 1251 1251 1257 1257 1380 1380 1386 1399  

Powrót do strony z uzbrojeniem

Powrót do strony głównej