57 mm samobieżna armata przeciwlotnicza ZSU-57-2

Armata która spóźniła się na II wojnę światową

Powstanie i zastosowanie:

II wojna światowa wykazała, że jednym z najskuteczniejszych środków zwalczania broni pancernej są samoloty. Nie można było zaniedbywać lekcji udzielonych przez Ju-87 czy Ił-2. Problemu nie były w stanie rozwiązać przeciwlotnicze armaty holowane, bowiem z reguły nie mogły one nadążyć za kolumnami pancernymi. Z kolei przeciwlotnicze karabiny maszynowe DSzK i Maxim mimo dużej szybkostrzelności, posiadały za małą zdolność rażenia opancerzonych samolotów szturmowych. Tymczasowo „dziurę” w przeciwlotniczym parasolu załatano za pomocą dostarczanych z USA zestawów umieszczonych na podwoziach półgąsienicowych. Skończyła się druga wojna światowa i rozpoczęła zimna wojna. Sojusznicy stali się potencjalnym wrogiem i nie widzieli interesu w dostarczaniu broni do ZSRR. Jednocześnie rosyjskie samobieżne działa przeciwlotnicze miały ogromne problemy z wyjściem poza stadium prototypu. Pewnego rodzaju wyjątkiem była armata ZSU-37 wyprodukowana w śladowej ilości 75 sztuk wraz z końcem wojny. Natomiast podwójne stanowiska 14,5 mm przeciwlotniczych karabinów maszynowych, umieszczonych na podwoziach transporterów opancerzonych, podobnie jak Maxim i DSzK podczas wojny, nadal posiadały zbyt małą zdolność rażenia celów. Rozwiązaniem mogło się okazać umieszczenie dwu właśnie opracowywanych 57 mm armat przeciwlotniczych S-60 na opancerzonym podwoziu. W 1948 roku w NII-58 pod kierunkiem W. G. Grabina powstał prototyp armaty S-68, czyli dwie armaty S-60 tymczasowo umieszczone na przyczepie S-79A. Umieszczenie uzbrojenia na przyczepie było konieczne, gdyż opancerzone podwozie wówczas jeszcze nie istniało. Nawiązano również współpracę z biurem konstrukcyjnym Fabryki Nr 40 w Mytiszczach pod Moskwą, mającym doświadczenie w projektowaniu podobnego uzbrojenia (powstała tu ZSU-37). Ostatecznie podwozie zapożyczono od najnowszego radzieckiego czołgu T-54 opracowanego w OKB-520 Fabryki Nr 183 w Niżnym Tagile. Zostało ono jednak w niewielkim stopniu odciążone w związku z tym można sobie było pozwolić na rezygnację z jednej pary kół nośnych. Oznaczone teraz Objekt 500 powstało w KB Fabryki Nr 174 w Omsku. W latach 1950-53 przeprowadzono serię prób fabrycznych nowego uzbrojenia a w 1954 roku przeszło ono próby wojskowe i w 14 lutego 1955 roku zostało ono przyjęte do uzbrojenia jako „Зенитная самоходная установка ЗСУ-57-2”. Produkcja podwozia, wieży oraz ostateczny montaż odbywał się w Fabryce Nr 174 im. Oktjabrskoj Riewolucii w Omsku w latach 1955-1960. Armaty S-68 produkowano w Fabryce Nr 946 (późniejsza Fabryka Nr 1000) w Krasnojarsku. Broń tego typu po raz pierwszy zaprezentowano podczas defilady w Moskwie 7 listopada 1958 roku. Prawdopodobnie wyprodukowano ponad 1000 dział ZSU-57-2. Zestaw ZSU-57-2 oficjalnie został przyjęty do uzbrojenia Armii Czerwonej w 1955 roku, ale pierwsze egzemplarze zaczęły trafiać do baterii przeciwlotniczych pułków pancernych dopiero od 1957 roku, po woli zastępując transportery BTR-40A i BTR-152A uzbrojone w 14,5 mm przeciwlotnicze karabiny maszynowe. W związku z szybkim rozwojem lotnictwa a także zagrożeniem bronią masowego rażenia działa ZSU-57-2 zestarzały się moralnie już w połowie lat 60, kiedy to zaczęto je zastępować zestawami ZSU-23-4. Ostatecznie ZSU-57-2 wycofano do magazynów na początku lat 70. a w latach 80. skasowano ostatnie egzemplarze. Niewiadomo kiedy pierwsze ZSU-57-2 trafiły do Chin. Natomiast z pewnością ich wieże wykorzystano w Chinach do zbudowania przeciwlotniczego działa Typ 80, od oryginału wyróżniającego się podwoziem pochodzącym od czołgu Typ 69 II. Owa odmiana produkowana jest przez koncern NORINCO i niewielka ilość tego uzbrojenia używana jest przez armię chińską. Prawdopodobnie broń ta została opracowana głownie z myślą o eksporcie ale nie odniosła ona na tym polu większych sukcesów. O wiele lepiej sprzedały się zbliżeniowe zapalniki, mogące służyć do modernizacji amunicji używanej w armatach S-60 i S-68. Jeden egzemplarz ZSU-57-2 dostarczono do Czechosłowacji w latach 60. ale w związku z produkcją 30 mm samobieżnych dział przeciwlotniczych „Jesterka”, których osiągi w dużym stopniu pokrywały się z możliwościami ZSU-57-2 oraz w związku z dużymi ambicjami Czechów do wprowadzania do uzbrojenia sprzętu rodzimej konstrukcji, do dalszych zakupów nie doszło. Pierwsze ZSU-57-2 trafiły do Egiptu na krótko przed Wojną Sześciodniową w 1967 roku. Nie odniosły one jednak większych sukcesów ani podczas tej wojny ani wojny Yom Kippur w 1973 roku. Mimo to na przełomie wieków armia egipska nadal posiadała 40 pojazdów ZSU-57-2 a nawet w Chinach zakupiono nowoczesne zapalniki zbliżeniowe przeznaczone do 57 mm amunicji przeciwlotniczej. Tradycyjnym europejskim importerem radzieckiego uzbrojenia była także Finlandia. Obok wielu różnych rodzajów broni, w latach 1960-61 trafiły tu również 24 działa ZSU-57-2. Zostały oznaczone jako ItPsv SU-57 a część z nich doczekała się końca wieku. Planowano również gruntowną modernizację zestawów łącznie z zaopatrzeniem ich w radiolokator i programowalną amunicję ale po wykonaniu jednego egzemplarza ZSU-57-2M, rosnące koszty programu przekreśliły jego dalsze losy. Na początku lat 70. armia iracka otrzymała około 100 sztuk przeciwlotniczych armat ZSU-57-2. Zostały one użyte bojowo podczas wojny iracko-irańskiej (1980-88) oraz podczas Pustynnej Burzy w 1991. Prawdopodobnie w 1991 roku z ZSU-57-2 zestrzelono tam brytyjski samolot Tornado GR.1. Również Iran w latach 70. zakupił około 90 sztuk dział typu ZSU-57-2 które pozostały w służbie aż do 2002 roku. Również irańskie działa w międzyczasie zostały użyte w wojnie iracko-irańskiej. W latach 60. kilkadziesiąt sztuk dział zostało zakupionych przez Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławia. Broń ta została użyta podczas wojen bałkańskich ale zazwyczaj jako lekkie baterie przeznaczone do zwalczania celów naziemnych. W czasie Natowskiej operacji Allied Force w 1999 roku, Serbowie posiadali jeszcze 54 działa typu ZSU-57-2. Rewolucyjne Siły Zbrojne Kuby otrzymały 25 dział ZSU-57-2 przekazanych im przez wojska radzieckie stacjonujące na wyspie. Wygląda na to, że broń ta pozostawała nadal w użyciu na początku 21 wieku. Koreańska Republika Ludowo Demokratyczna podjęła licencyjnej produkcji ZSU-57-2. NDR otrzymała ZSU-57-2 we wrześniu 1957 roku, co czyni ją prawdopodobnie pierwszym zagranicznym odbiorcą tych dział. Do 1961 roku dostarczono NAL 129 sztuk tego uzbrojenia, w latach 1967-1974 zastąpiono je Szyłkami a w 1979 definitywnie wycofano z uzbrojenia. Część wozów po zdjęciu uzbrojenia przebudowano na FAB 500U czyli „Fahrschulausbildungspanzer”, szkolne wozy dla kierowców T-54. 40 dział ZSU-57-2 przyjęto do uzbrojenia polskiej armii w 1958 roku i wyposażono w nie niektóre pododdziały wojsk obrony przeciwlotniczej. ZSRR zaproponował również produkcję dział S-68 w Polsce ale propozycja ta nie trafiła na podatny grunt i nie doczekała się realizacji. Podobnie jak w przypadku Egiptu również do Syrii pierwsze ZSU-57-2 trafiły na krótko przed Wojną Sześciodniową w 1967 roku. Także nie odniosły one jednak większych sukcesów ani podczas tej wojny ani wojny Yom Kippur w 1973 roku. W 1982 roku ZSU-57-2 nie miały żadnych szans w starciu z lotnictwem izraelskim w dolinie Bekaa. O wiele lepiej spisywały się w Libanie w roli pojazdy szturmowego zwalczającego cele naziemne. Kilkadziesiąt ZSU-57-2 trafiło do Wietnamu Północnego na przełomie lat 60 i 70. Używane tu były zarówno zgodnie z przeznaczeniem, do niszczenia samolotów, jak również do zwalczania celów naziemnych. Często spotykany w 1972 podczas "Wielkanocnej Ofensywy", kiedy zapewniały osłonę przeciwlotniczą czołgom. Prócz powyższych państw, armaty ZSU-57-2 używane były w: Albanii, Algierii, Angoli, Bułgarii, Etiopii, Indonezji, Kambodży, Mozambiku, Rumunii, Sudanie i na Węgrzech.

Opis działa:

ZSU-57-2 jest opancerzoną zdwojoną samobieżną armatą przeciwlotniczą kalibru 57 mm przeznaczoną również do zwalczania celów naziemnych. Proces celowania polega na wprowadzeniu do celownika danych dotyczących celu, to jest jego prędkości, kursu, odległości. Prędkość określano na podstawie wzrokowego rozpoznania typu samolotu, jego kurs na podstawie jego sylwetki a odległość odczytywano z dalmierza. Po odciągnięciu zamka do tyłu i załadowaniu magazynów amunicyjnych łódkami z nabojami, celowniczy utrzymując celu w siatce celownika, otwiera ogień za pomocą spustu elektrycznego lub nożnego. Zużyte łuski i łódki umieszczane są w koszu z tyłu wieży za pomocą przenośnika taśmowego. Armata typu S-68 pochodzi od holowanej armaty S-60. Lewa i prawa armata mają tę samą konstrukcję, ale nie są zamienne, gdyż są swoim lustrzanym odbiciem. Armata S-68 jest bronią całkowicie samoczynną której automatyka opiera się na zasadzie krótkiego odrzutu lufy, ryglowanej poprzez obrót zamka. Masa zdwojonej armaty S-68 wynosi 4500 kg. Monoblokowa lufa posiada 24 bruzdy o skoku 35 kalibrów, hamulec wylotowy, hydrauliczny opornik i sprężynowy powrotnik. Zastosowano zamek tłokowo-śrubowy. Amunicja dosyłana jest do magazynków armat w pięcionabojowych łódkach, przez amunicyjnych siedzących w przednich rogach wieży. Łuski i puste łódki nabojowe odsyłane są do koszy umieszczonych na zewnątrz tylnej części wieży. Uzbrojenie umieszczone jest w odkrytej z góry, elektrohydraulicznie obracanej wieży. Również zmiana elewacji odbywa się elektrohydraulicznie. Możliwe jest również awaryjne ręczne naprowadzanie uzbrojenia. Z przodu wieży, po jej lewej i prawej stronie znajdowały się stanowiska ładowniczych, odpowiednio lewej i prawej armaty. Zaraz za nimi zasiadali celowniczy po prawej stronie i po lewej stroni celownikowy, którego zadaniem było wprowadzanie danych o celu. Po środku tylnej tylnej części wieży siedział dowódca działa. Celowniczy korzysta z prostego celownika wektorowego. Na wieżę można założyć brezentowy pokrowiec chroniący przed działaniem warunków atmosferycznych. Prócz tego załoga dysponuje bronią osobistą typu AK-47 (2 sztuki) i 26 mm pistoletem sygnałowym. W skład załogi wchodzi dowódca, kierowca-mechanik, dwu celowniczych i dwu ładowniczych. Za podwozie służy zmodernizowane podwozie od czołgu T-54. Różni się ono od standardowego czterema a nie pięcioma kołami nośnymi z każdej strony oraz lżejszym opancerzeniem. Podział na przedziały jest standardowy. Z przodu po lewej stronie pojazdu jest przedział kierowania. Kierowca dysponuje dwoma peryskopami z których jeden może być zastąpiony aktywnym noktowizorem TWN-1. W miejsce włazu kierowcy umieścić można osłonę zaopatrzoną w okno ze szkła organicznego. Z prawej strony kierowcy umieszczony jest zbiornik paliwa i akumulatory. Po środku kadłuba mieści się przedział bojowy a z tyłu napędowy z chłodzonym wodą 4-suwowym wolnossącym silnikiem wysokoprężnym W-54, w układzie V-12, przejętym z czołgu T-54. Średnica cylindra silnika W-54 wynosi 150 mm, skok tłoka 180-186 mm, stopień sprężania - 14, pojemność skokowa 38 880 cm3 a moc - 382,5kW (520 KM) przy 2000 obr/min. Silnik waży 895 kg. W skład zespołu napędowego wchodzi również mechaniczna przekładnia przyśpieszająca, wielotarczowe suche sprzęgło główne, mechaniczna skrzynia biegów, posiadająca cztery biegi do przodu i jeden do tyłu. Skręcanie odbywa się za pomocą planetarnych, dwustopniowych mechanizmów skrętu i przekładni bocznych. Prócz zasadniczego silnika pojazd dysponował również dodatkowym generatorem G-74 o mocy 3 KM przy 2100 obr/min. Pojemność zbiornika paliwa wynosi 640 dm3 a zbiorniki dodatkowe mieszczą 285 dm3. Zużycie paliwa wynosi 210-230 dm3/100km. Dodatkowe zbiorniki paliwa umieszczane są z tyłu kadłuba. Zawieszenie niezależne oparte jest na drążkach skrętnych. Prócz tego pierwsze i ostatnie koła nośne posiadają dodatkowo amortyzację hydrauliczną. Koła nośne zaopatrzone są w bandaże gumowe, z tyłu znajduje się koło napędowe a napinające z przodu, nie ma natomiast rolek podtrzymujących gąsienice z góry. Wyróżnić można dwa typy kół nośnych, starsze (1956-57) odlewane i młodsze odlewane i tłoczone. Gąsienice jednosworzniowe, jednogrzebieniowe, o szerokości 580 mm i podziałce 137 mm. Łączność radiową zapewnia radiostacja 10RT-26E (później R-113 lub R-123) a załoga porozumiewa się za pomocą telefonu czołgowego typu TPU-47 (później R-120 i R-124). Zasięg radiostacji 10RT-26E wynosi 7-15 km marszu i 9-20 km podczas postoju. Instalacja elektryczna jest jednoprzewodowa o napięciu 24/29 V. Do uruchamiania silnika oraz zasilania instalacji pokładowej przy wyłączonym generatorze służy bateria sześciu akumulatorów 12V typu 6-SGEN-140M lub 6-MST-140. Pojazd nie jest wyposażony w układ ochrony ABC. Konstrukcja jest całkowicie spawana z płyt walcowanych wzmocnionych kątownikami. Opancerzenie ma grubości 13,5 mm (przód, boki, dół i góra kadłuba, oraz boki wieży) oraz 10 mm (tył kadłuba) i zabezpiecza przed małokalibrową bronią strzelecką piechoty. Pochylenie pancerza wynosi 60 deg z przodu kadłuba i 0 deg po jego bokach.

Amunicja:

Do strzelania stosowane są naboje scalone identyczne jak w holowanej armacie S-60, z pociskiem odłamkowo-smugowym i przeciwpancerno-smugowym. Jako amunicji odłamkowo-burzącej używa się nabojów UOR-281 i UOR-281U. Pocisk takiego naboju zawiera 0,135 kg materiału wybuchowego. Prócz powyższych używane są przeciwpancerno-smugowe naboje UBR-281 i UBR-281U z pociskami BR-281 i BR-281U. Pociski te zawierają 0,013 kg materiału wybuchowego. Za pomocą pocisków przeciwpancernych można z odległości 1000 m przebić stalową płytę o grubości 80 mm pochyloną pod kątem 60 deg a z odległości 2000 m o grubości 60 mm. Stosowane są również naboje UBR-281SP z przeciwpancernymi pociskami smugowymi typu BR-281SP. Ogółem w pojeździe znajduje się 300 nabojów kalibru 57 mm, z czego 176 sztuk w 44 łódkach we wieży, 72 kolejne w 8 łódkach i 52 dalsze pociski luzem w kadłubie. Prócz tego w pojeździe przewożone jest 600 nabojów do AK-47, 20 naboi sygnałowych i 20 granatów F-1.

 

amunicja

masa pocisku

masa naboju prędkość pocisku zapalnik
nabój

pocisk

typ g g m/s
UOR-281 OR-281 odłamkowo-smugowy 2810 6510 1000 MGZ-57 lub MG-57
UOR-281U OR-281U odłamkowo-smugowy 2810 6510 1000 MGZ-57 lub MG-57
UBR-281 BR-281 ppanc-smugowy 2850 6610 1000 MD-10
UBR-281U BR-281U ppanc-smugowy 2850 6610 1000 MD-10
UBR-281SP BR-281SP ppanc-smugowy 2800 ? 1000 ?

Dane techniczne i taktyczne:

uzbrojenie   2 x S-68

kaliber

mm

57

długość lufy

mm

4365
długość bruzdowanej części lufy mm 3560

elewacja

deg

-5/+85

azymut

deg

360
prędkość naprowadzania w pionie deg/s 0,3-20
prędkość naprowadzania w poziomie deg/s 0,2-30
długość całkowita mm 8460

długość kadłuba

mm

6220

szerokość działa

mm

3270
wysokość działa mm 2710 **
wysokość linii ognia mm 2060
prześwit mm 425

odrzut lufy         

mm

325-370

donośność pionowa *

m

8800
donośność pozioma * m 12000
pułap skuteczny m 5500

szybkostrzelność teoretyczna

strz/min

210-240
szybkostrzelność praktyczna strz/min 100-140
prędkość jazdy po drodze km/h 50

prędkość jazdy w terenie

km/h

30
zasięg po drodze km 420
zasięg w terenie km 300
wysokość przeszkody m 0,8
szerokość przeszkody m 2,7
głębokość brodów m 1,4
nachylenie deg 30
nacisk powierzchniowy kg/cm2 0,63

obsługa

osób

6

masa bojowa

kg

28100
* donośność balistyczna, faktycznie ograniczona jest samolikwidatorem pocisku
** z założonym brezentowym dachem 2750 mm

 

Powrót do strony z uzbrojeniem

Powrót do strony głównej